آلـودگی هـوا

بطور طبیعی آلودگی هوا هنگامی که هوا ساکن است و آلاینده ها در یک جا محدود شده اند، وخیم تر می شود.

 

چند بار تا به حال دوده خفه کننده ماشین ها را در خیابان دیده اید؟

چرا در روز روشن آسمان آبی را نمی بینید؟

فوران دوده از کارخانجات صنعتی چه فوایدی دارد؟

پناهگاه بیماران تنفسی در شهر آلوده کجا می تواند باشد؟

این آلودگی هواست که طبیعت زیبا را در خود گم می کند و زندگی سالم را نه تنها از انسان ها بلکه از تمام موجودات سلب می کند.

همه ساله با شروع فصل سرما و روشن شدن وسایل گرمازا، آلودگی هوا را در شهرها احساس می کنیم.این موضوع به این معنی نیست که ما در فصول گرم سال آلودگی نداریم، بلکه سرمای هوا باعث می شود که ما آلودگی را بیشتر احساس کنیم.

وارونگی هوا

بطور طبیعی آلودگی هوا هنگامی که هوا ساکن است و آلاینده ها در یک جا محدود شده اند، وخیم تر می شود. برخی شرایط خاص جوی می توانند منجر به آلودگی حاد هوا شوند. شرایطی که آن را وارونگی گرمایی می نامیم، مسئول به وجود آمدن این حالت است. در بخش پایین جو، درجه حرارت همراه با افزایش ارتفاع، کاهش می یابد. گرچه نور مستقیم خورشید در ارتفاعات شدیدتر است، با این حال قله کوه ها سرد است. در حالت وارونگی گرمایی، یک جبهه هوای نسبتاً گرم، در بالای سطح زمین وجود دارد. یعنی اگر از سطح زمین بالا برویم، درجه حرارت تا مدتی کاهش می یابد و سپس در لایه گرمتر وارونگی الگوی عادی، افزایش پیدا می کند و در لایه های بالاتر، مجدداً از میزان آن کاسته می شود. وارونگی هوا ممکن است به چند شکل پدید آید. هوای گرمی که برفراز منطقه ای در ارتفاع بالا حرکت می کند، از فراز هوای سرد نزدیک سطح زمین ممکن است منجر به وارونگی گرمایی شود.

اکثر آلاینده های هوا همچون دود اگزوز خودروها، گاز و دود صنایع و غیره، هنگامی که رها می شوند، گرمتر از هوای اطراف خود هستند و چون هوای گرم به اندازه هوای سرد متراکم نیست، گازهای آلوده گرم بالا می روند و در لایه های سرد بالاتر پخش می شوند. وقتی وارونگی گرمایی رخ می دهد، یک لایه هوای گرم روی یک لایه هوای سرد قرار می گیرد. گازهای آلوده گرم فقط تا زمانی که به لایه هوای گرم برسند، بالا می روند. در آن نقطه، آلاینده های مزبور غلظت کمتری از هوای بالا ندارند، از این رو صعود آنها متوقف می شود. در یک محیط بسته نزدیک سطح زمین حبس می شوند و غلظت آنها در هوای نزدیک سطح زمین مرتباً افزایش می یابد. گاهی مرز میان هوای سرد و گرم آنقدر مشخص است که می توان آن را به صورت یک سطح صفحه ای شکل بالای منطقه آلوده دید.

لایه اوزون

اوزون که جزء اصلی مه دود است، گازی است که از ترکیب اکسید نیتروژن و هیدروکربن ها در حضور نور آفتاب به وجود می آید. در اتمسفر، اوزون به طور طبیعی به صورت لایه ای که ما را از اشعه ماورای بنفش محافظت می کند، وجود دارد. ولی زمانی که در سطح زمین تولید شود، کشنده است.

اتومبیل ها، کامیون ها و...، یکی از اصلی ترین منابع اوزون هستند. در سال ۱۹۸۶، مقدار حیرت انگیز ۶.۵ میلیون تن هیدروکربن های مختلف و ۸.۵ میلیون تن اکسیدهای نیتروژن توسط خودروهای موتوری وارد هوا شدند. نیروگاه ها، کارخانه های شیمیایی و پالایشگاه های نفت نیز سهم بزرگی در همین مساله دارند و نیمی از انتشار هیدروکربن ها و نیتروژن در کشور آمریکا مربوط به آنهاست.

خطر مه دود

صدمات ریوی ناشی از هوای آلوده به اوزون، خطری است که هر ۳ نفر از ۵ نفر با آن روبرو هستند. اکثر مردم نمی دانند که مه دود به غیر از انسان به سایر موجودات زنده هم آسیب می رساند. مه دود اوزونی، مسئول صدمات زیاد به درختان کاج و نابودی محصولات کشاورزی در بسیاری از مناطق کشاورزی است.

هوای آلوده چیست؟

هر ماده ای که وارد هوا شود، خواص فیزیکی، شیمیایی و زیستی آن را تغییر می دهد و به این هوای تغییر یافته، هوای آلوده گویند.

زباله های موجود در هوا

هوای شهرها دارای یک ترکیب از گازهای آلوده کننده است. در شهر لوس آنجلس گازهای کشنده ناشی از کارخانجات با دوده، اکسید نیتروژن، منواکسید کربن و سرب اگزوز ماشین ها ترکیب می شود.

عوامل آلوده کننده هوا عوامل طبیعی؛ فوران های شدید آتشفشان، وزش توفان، بادهای شدید و... گازها و ذراتی را وارد هوا می کنند و سبب آلودگی آن می شوند. فعالیت انسان؛ کارخانجات صنعتی، کشاورزی، شهرسازی، وسایل گرمازا، نیروگاه ها، وسایل نقلیه و... از عوامل آلوده کننده هوا هستند. مواد آلوده کننده هوا منواکسید کربن؛ گاز سمی منواکسید کربن به طور عمده مربوط به خودروهایی است که مصرف سوخت آنها بنزین است. این خودروها مقدار زیادی گاز CO را از طریق لوله اگزوز وارد هوا می کنند. سردرد و سرگیجه، حالت خواب آلودگی و در نهایت بی هوشی که منجر به مرگ می شود، از علایم وجود گاز co در محیط است. دی اکسید گوگرد؛ دی اکسید گوگرد عمدتا مربوط به نفت کوره (نفت سیاه) است که در بعضی صنایع و تاسیسات حرارت مرکزی و تولید نیرو مورد استفاده قرار می گیرد. اکسیدهای نیتروژن دار؛ اکسیدهای نیتروژن دار به طور عمده مربوط به نفت کوره، گازوئیل و مقدار کمتری مربوط به مصرف بنزین و نفت سفید است. هیدروکربن های سوخته نشده؛ هیدروکربن های سوخته نشده عمدتا مربوط به خودروهایی است که بنزین مصرف می کنند. نفت کوره و گازوئیل در این مورد سهم کمتری دارند. ذرات ریز معلق؛ ذرات ریز معلق در هوا به طور عمده از سوختن نفت کوره حاصل می شود. برومید سرب؛ ماده برومید سرب در نتیجه مصرف بنزین در موتور اتومبیل ها حاصل می شود. سایر ترکیبات سربی؛ بنزین خودروها اغلب دارای ماده ای به نام تترا اتیل سرب است که به منظور روان کردن کار سوپاپ ها و بهسوزی بنزین به آن اضافه می شود. این ماده هنگام سوختن بنزین، باعث پراکنده شدن ذره های جامد و معلق ترکیبات سرب در هوا می شود که هم سمی اند و هم به صورت رسوب های جامد وارد دستگاه تنفسی می شوند. جایی در آن بالا

در جایی دور، بالای سر ما، لایه نامریی و ظریفی از اوزون وجود دارد که ما را از تشعشعات خطرناک ماورای بنفش خورشیدی محافظت می کنند. لایه اوزون قرن هاست که آنجا بوده است.

ولی اکنون انسان این سپر محافظ را از بین می برد. کلرو فلوئورو کربن ها، هالونها و سایر مواد شیمیایی مصنوعی در ۱۰ تا ۵۰ کیلومتری بالای سر ما شناورند. آنها تجزیه شده و مولکول هایی آزاد می کنند که اوزون را از بین می برد.

CFC ها چه موادی هستند؟

CFC ها موادی هستند که صدها مصرف گوناگون دارند. زیرا آنها تقریباً غیر سمی و مقاوم در برابر شعله هستند و به راحتی تجزیه نمی شوند. به خاطر چنین پایداری، آنها تا ۱۵۰ سال باقی خواهند ماند. گازهای CFC به آرامی تا ارتفاعات ۴۰ کیلومتری صعود کرده و در آنجا تحت نیروی عظیم تشعشعات ماورای بنفش خورشید شکسته شده، عنصر شیمیایی کلر را آزاد می کنند.

بعد از آزادی هر اتم کلر قبل از برگشت به زمین که سال ها طول می کشد، حدود صد هزار مولکول اوزون را از بین می برد. سه و شاید پنج درصد لایه اوزون در سطح جهان تاکنون توسط گازهای CFC تخریب شده است.

با تخریب اوزون در لایه های بالای اتمسفر، کره زمین اشعه ماورای بنفش دریافت می کند که موجب بروز سرطان پوست، بیماری آب مروارید چشم و تضعیف سیستم دفاعی بدن می شود. با نفوذ بیشتر اشعه ماورای بنفش از لایه های اتمسفر، اثرات آن روی سلامتی بدتر شده، بهره دهی محصولات کشاورزی و جمعیت ماهی ها کاهش خواهد یافت و آسایش هر فرد روی این سیاره تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

نگرانی روز افزون

اثرات زیست محیطی مقادیر عظیمی از مواد زاید خطرناک که هر ساله تولید می شود، موجب نگرانی بیش از پیش شده است. در سال ۱۹۸۳، ۲۶۶ میلیون تن مواد زاید خطرناک تولید شده است.

تهدید اکوسیستم ها

کشورهای پیشرفته بیش از هفتاد هزار ماده شیمیایی مختلف تولید می کنند که بیشتر آنها به طور کامل از نظر ایمنی آزمایش نشده اند.

استفاده نامحتاطانه از این مواد، مواد غذایی و آب و هوای ما را آلوده کرده، اکوسیستم هایی را که ما به آنها متکی هستیم، شدیداً تهدید می کند.

مواد شیمیایی در محیط زیست

مواد شیمیایی به بخش جدا نشدنی از زندگی روزانه ما تبدیل شده اند.

ما از وسایل رفاهی مانند پلاستیک ها، پودرهای رختشویی و آروزول ها که از مواد شیمیایی ساخته شده اند، استفاده می کنیم. ولی اغلب از هزینه پنهانی که ناشی از آنهاست بی خبریم. نهایتا آنها از طریق محل های دفن زباله، زهکشی ها و فاضلاب ها به آب و یا زمین راه پیدا می کنند.

مواد سمی در پلاستیک ها

اگر چه مصرف کنندگان به ندرت محصولات پلاستیکی را که روزانه ساخته می شود و بسته بندی که در آن خرید می کنند، به مساله آلودگی سمی ربط می دهند، باید دانست که اکثر مواد شیمیایی که در تولید و ساخت پلاستیک ها مورد استفاده قرار می گیرند، بسیار سمی هستند. برحسب درجه بندی EPA باید دانست که از ۲۰ ماده شیمیایی که تهیه آنها موجب تولید بیشترین مقدار مواد زاید خطرناک می شود، پنج ماده شیمیایی، موادی هستند که به طور مستمر در صنایع پلاستیک سازی مورد استفاده قرار می گیرند.

آلودگی هوا و باران اسیدی

یکی از آثار و نتایج آلودگی هوا باران اسیدی است.

در دو دهه اخیر و در برخی نواحی صنعتی و بر اثر فعالیت های کارخانه ها میزان دی اکسید گوگرد و دی اکسید ازت در هوا افزایش یافته است. این دو ماده در اتمسفر با اکسیژن و بخار آب واکنش شیمیایی ایجاد می کنند و به صورت اسید نیتریک و اسید سولفوریک در می آیند.

این ذرات اسیدی مسافت های طولانی را به وسیله باد طی می کنند و به صورت باران اسیدی بر سطح زمین فرو می ریزند. چنین بارش هایی مـمکـن است به صورت برف یا باران یا مه نیز در بیاید.

پیامدهای باران اسیدی

باران اسیدی باعث از بین رفتن بناها و آثار تاریخی به خصوص در ساختمان هایی که از سنگ مرمر یا آهک ساخته شده باشند، می شود. باران اسیدی میزان حاصلخیزی خاک را کاهش می دهد و حتی ممکن است مواد سمی را وارد خاک ها کند.

باران اسیدی همچنین موجب نابودی درختان و کاهش مقاومت آنها به خصوص در برابر سرما می شود.

چه باید کنیم؟

۱) هنگام بروز پدیده آلودگی هوا، فضای داخل خانه هم به اندازه هوای بیرون خانه دچار آلودگی می شود که برای جلوگیری از این کار بهتر است هر روز میزان حرارت وسیله ی گرما زا را در کمترین حد خود قرار دهیم تا هوای خانه عوض شود.

۲) استفاده از ماسک در هنگام آلودگی هوا توصیه می شود، اما این ماسک باید از جنس فیبر باشد، نه ماسک پارچه ای و نه ماسک دندان پزشکی، و بعد از هر بار مصرف باید تعویض شود.

۳) در آلـودگی هوا، کودکان بیشتر از افراد دیگر آسیب می بینند.

پس باید امکانات لازم را برای حفظ سلامتی آنها مهیا کنیم.

۴) تغذیه مناسب برای کاهش مضرات آلودگی هوا مهم است.

به همین منظور مصرف شیر و ماست کم چرب، میوه ها و سبزیجات تازه برای دفع مسمومیت از بدن، به ویژه مسمومیت ناشی از سرب توصیه می شود.

هنگام بروز پدیده آلودگی هوا، از خوردن فست فودها (غذاهای آماده) ومواد غذایی حاوی مواد نگه دارنده مثل چیپس و انواع کنسرو خودداری کنید.

۵) ذرات ریز ناشی از آلودگی هوا روی سطح پوست می نشینند.

بنابراین هنگام شستشوی دست و صورت از آب خالی استفاده نکنید، زیرا ترکیب این ذرات با آب، ماده اسیدی ضعیفی را ایجاد می کند که به مرور باعث پیری زودرس پوست می شود.

منبع: آفتاب

/ 0 نظر / 60 بازدید